VG-XEOS: co Takefu naprawdę podaje o tej stali

Przy większości stali nożowych da się otworzyć stronę huty i przepisać liczby. Przy VG-XEOS nie da się, bo Takefu ich nie publikuje. Wszystko, co znajdziesz w opisach sklepowych – twardość, przewaga nad VG-10, nazwa procesu wytapiania – pochodzi z innego źródła niż producent stali. To akurat najciekawsza rzecz, jaką można o tej stali powiedzieć.

Czego producent nie mówi

Stal VG-XEOS wychodzi z huty Takefu Special Steel w Fukui – tej samej, która odpowiada za całą rodzinę VG, łącznie z popularną VG-10. W oficjalnym katalogu firmy każda stal ma swój wiersz ze składem chemicznym, wypełniony co do dziesiątej części procenta.

Każda poza tą. Przy VG-XEOS w rubryce składu widnieje 非公開, czyli „nieujawnione”. W rubryce twardości to samo.

Jedyne, co producent mówi o technologii, to zdanie o drobnej mikrostrukturze uzyskanej specjalną metodą wytapiania. Nie nazywa tej metody. Krążące w opisach określenie „ESR”, czyli przetapianie elektrożużlowe, znalazłem wyłącznie u zagranicznego sprzedawcy nożyczek – nie w materiałach huty.

Skąd wzięło się 62 HRC

Wpisz „VG-XEOS” w wyszukiwarkę, a w pierwszych kilkunastu wynikach zobaczysz tę samą wartość: 62 HRC. Czasem z dopiskiem „około”, czasem jako pewnik. Polski sklep specjalistyczny podaje węższy zakres 61–62 HRC, jedno źródło poszło aż do 63–65, co odstaje od reszty na tyle, że bym mu nie ufał.

Żadna z tych liczb nie pochodzi od Takefu. Powstały u producentów noży i sprzedawców, którzy stal kupują, hartują i mierzą u siebie – co ma sens, bo twardość gotowego ostrza zależy od obróbki cieplnej zastosowanej przez konkretnego kowala, a gatunek stali wyznacza jedynie ramy, w których ta obróbka się porusza.

Nie twierdzę, że 62 HRC jest zmyślone. Ta liczba opisuje konkretne noże konkretnych producentów, podczas gdy właściwości samego materiału huta zostawiła bez deklaracji. Różnica robi się istotna, gdy ktoś zestawia tę liczbę z oficjalnymi danymi innych stali – wtedy porównuje dwie rzeczy zmierzone w inny sposób. Mechanizm jest ten sam, co przy deklaracjach twardości u Wüsthofa i producenta stali X50CrMoV15.

Gdzie siedzi w rodzinie Takefu

Oficjalny katalog huty wygląda przejrzyście, dopóki nie zestawi się go z tym, co wiadomo o poszczególnych stalach.

Dlaczego to nie jest stal proszkowa

Wzmianka o „specjalnej metodzie wytapiania” prowadzi wielu czytelników do wniosku, że mowa o metalurgii proszkowej. Nie jest. Rozstrzyga to własna tabela Takefu, która dzieli ofertę na dwie osobne sekcje.

W sekcji konwencjonalnej siedzą VG-1, VG-2, VG-5, VG-7, VG-10, VG-10W, Cobalt Special oraz VG-XEOS. W sekcji proszkowej są dokładnie dwie pozycje: SPG2 i SPG STRIX. VG-XEOS jest więc najnowszą i najwyżej postawioną stalą konwencjonalną tej huty, ale do serii proszkowej nie należy.

Ma to praktyczne znaczenie przy ostrzeniu. Stale proszkowe bywają trudniejsze do doprowadzenia do porządku ze względu na wielkość i twardość węglików – mechanizm opisuję przy porównaniu stali węglowej z nierdzewną. Jeśli ktoś kupuje VG-XEOS w przekonaniu, że dostaje proszek, kupuje coś innego, niż myśli.

Kto jej używa

Najbardziej rozpoznawalne nazwisko to Yu Kurosaki i jego linia Gekko (月光, „światło księżyca”), obejmująca gyuto, nakiri, bunkę, santoku, petty, sujihiki i kiritsuke. To on w praktyce wypromował tę stal.

Poza nim po VG-XEOS sięgają Nigara Hamono z Hirosaki, oferująca gyuto w wersji damasceńskiej z rdzeniem z tej stali, oraz Sukenari z serią noży o rękojeściach japońskich. Osobny przypadek to Spyderco, które w lipcu 2024 wypuściło VG-XEOS w ramach Mule Team – to nie nóż kuchenny, tylko projekt testowy dla ludzi, którzy chcą porównywać stale między sobą.

Pułapka porównania z HAP40

W opisach sklepowych powtarza się zdanie, że VG-XEOS jest łatwiejsza w ostrzeniu. Warto sprawdzić, od czego łatwiejsza.

Materiały marketingowe zestawiają ją z HAP40 – proszkową stalą szybkotnącą, która słynie z tego, że trzyma krawędź bardzo długo i jest przy tym uciążliwa do naostrzenia. Powiedzieć, że coś jest łatwiejsze w ostrzeniu od HAP40, to niski próg.

Porównania z VG-10 nie znalazłem nigdzie – ani u producenta, ani w niezależnym teście. A to VG-10 jest tu naturalnym punktem odniesienia, bo pochodzi z tej samej huty i stoi w sklepach obok. Kto powtarza „łatwiejsza w ostrzeniu” bez podania, od czego, przenosi zdanie w kontekst, w którym nie zostało wypowiedziane.

Czego nie zmierzył nikt niezależny

Najbardziej wiarygodnym niezależnym źródłem danych o stalach nożowych jest Knife Steel Nerds, gdzie Larrin Thomas publikuje wyniki testów CATRA, udarności i odporności na korozję. Sprawdziłem tam wyszukiwarkę.

Zero wyników. Nie ma testu retencji krawędzi ani pomiaru udarności, nie ma porównania korozyjnego z VG-10. Twierdzenie, że nowa stal jest „znacznie odporniejsza na korozję”, opiera się dziś wyłącznie na deklaracjach – najpierw huty, w formie ogólnikowej, potem sprzedawców, w formie stanowczej.

Na branżowym forum padają w związku z tym głosy sceptyczne. Jeden z użytkowników, po samodzielnym zbadaniu próbki, podsumował stal jako „dość nudną jak na nóż”, mimo ciekawej metalurgii. Inny zauważył przytomnie, że VG-10 też nie ma problemów z korozją.

Ceny i dostępność w Polsce

VG-XEOS nie jest towarem powszechnym. W polskiej dystrybucji spotkasz ją wyłącznie u sklepów wyspecjalizowanych w nożach japońskich, i to w pojedynczych modelach.

Dla porównania warto spojrzeć na to, co realnie stoi na polskich półkach. W katalogu dużego sklepu z nożami, który znam od podszewki, cała rodzina Takefu jest reprezentowana – VG-10 w ponad stu pozycjach, do tego VG-5, VG-1 i VG-2. VG-XEOS nie ma tam ani jednej. To dobrze pokazuje, gdzie ta stal dziś jest: w niszy dla entuzjastów, nie w głównym nurcie.

Czy warto dopłacać

Uczciwa odpowiedź wymaga rozdzielenia dwóch rzeczy, które przy takich zakupach się zlepiają.

Za tysiąc pięćset złotych kupujesz przede wszystkim robotę konkretnego kowala – Kurosakiego czy Nigary – a nie sam gatunek stali. Geometria, wykończenie i renoma warsztatu odpowiadają za większość tej ceny. Jeśli chciałeś nóż od tego kowala, stal jest dodatkiem i nie ma o czym dyskutować.

Jeśli natomiast kupujesz dla samej stali, przekonany, że dostajesz przełom w trzymaniu ostrza, to właśnie tu zaczyna się ryzyko, że przepłacasz. Warto sobie uświadomić, na czym opiera się to przekonanie. Producent nie podał żadnej liczby. Nikt niezależny niczego nie zmierzył. Zostają deklaracje sprzedawców, powtarzane tak długo, że zaczęły brzmieć jak specyfikacja.

Sama stal jest przy tym najprawdopodobniej dobra – Takefu ma reputację, której nie zbudowałoby przypadkiem, a kowale tej klasy nie sięgają po materiał, który zawodzi. Rzecz w tym, że „najprawdopodobniej dobra” to nie to samo co „lepsza od VG-10 o tyle a tyle”, a właśnie to drugie sugerują opisy.