Mcusta i Zanmai: klinga bez rdzenia, noże składane i stal, której skład łatwo przekręcić

Na klindze noża Ultimate Aranami, obok znaków 荒波, wybito dwa angielskie słowa: CORELESS STEEL. Przy japońskich nożach warstwowych brzmi to jak sprzeczność, bo cała ta kategoria opiera się na twardym rdzeniu schowanym między miększymi warstwami. Sprawdziłem, co producent przez to rozumie. Przy okazji wyszło, że skład stali VG-10 podawany w części polskich opisów ma molibden zawyżony dokładnie dwa razy.

Jedna firma, trzy marki

Za obiema nazwami stoi firma Marusho Industry z miasta Seki w prefekturze Gifu. Powstała w 1964 roku według rejestru przedsiębiorstw tej prefektury, a prowadzi ją dziś rodzina Hasegawa.

Pierwsza była marka Silky, obecna od 1966 roku. W 2000 roku dołączyła Mcusta z nożami składanymi. Najmłodsza jest Zanmai, czyli noże kuchenne, i tu pojawia się pierwsza rozbieżność: sprzedawcy zgodnie podają rok 2006, a rejestr prefektury rok 2008. Nie potrafię tego rozstrzygnąć, więc zostawiam obie daty.

Trzy marki, jeden właściciel i jedna fabryka. Rok startu Zanmai zależy od tego, któremu źródłu uwierzyć.

To ważne dla porządku, bo w opisach sklepowych Mcusta i Zanmai bywają przedstawiane jak dwie osobne firmy. Są dwiema liniami tej samej firmy, produkowanymi pod jednym dachem. Mcusta to noże składane, Zanmai kuchenne.

Co znaczą Mcusta, Zanmai i Aranami

Zanmai zapisuje się znakami 三昧. Słowo pochodzi od sanskryckiego samadhi, oznaczającego w buddyzmie stan głębokiego skupienia. We współczesnym japońskim używa się go potocznie w sensie całkowitego oddania się jakiejś czynności.

荒波, czyli aranami, to wzburzone fale. Nazwa odpowiada temu, co widać na płazie.

Z Mcustą jest trudniej. Krążą dwie wersje rozwinięcia: Machine Custom oraz połączenie słów „człowiek, maszyna i praca na zamówienie”. Obie powtarzają sprzedawcy, żadnej nie udało mi się przypiąć do materiału samego producenta. Łączy je jedno i to akurat pasuje do rzeczywistości: nazwa opisuje połączenie pracy maszyn z ręcznym wykończeniem.

Klinga bez rdzenia

Klasyczny japoński nóż warstwowy ma w środku jeden twardy rdzeń, a po obu stronach miększe warstwy, które go osłaniają. Rdzeń wychodzi na wierzch tylko wzdłuż samej krawędzi. To konstrukcja, którą zna każdy, kto oglądał przekrój noża typu san mai.

Ultimate Aranami działa inaczej. Klinga składa się z warstw VG-10 i VG-2 ułożonych na przemian przez całą swoją grubość. Nie ma jednej wyodrębnionej warstwy, którą dałoby się nazwać rdzeniem, więc producent pisze wprost, że to stal bez rdzenia.

Po lewej rdzeń schowany w miękkiej okładzinie, po prawej naprzemienne warstwy dwóch stali bez wydzielonego środka.

Stąd pozorna sprzeczność w opisach, które chwalą jednocześnie „konstrukcję bez rdzenia” i „klingę z VG-10”. Oba zdania są prawdziwe, tylko opisują dwie strony tej samej rzeczy. VG-10 w tej klindze jest, ale nie tworzy rdzenia.

Jedna liczba pozostaje niepewna. Opisy podają 33 albo 32 warstwy, zależnie od sklepu, i nie znalazłem źródła, które by to rozstrzygało.

VG-10 i VG-2 według karty huty

Obie stale wytwarza Takefu Special Steel i obie mają publiczne karty techniczne. Warto do nich zajrzeć, bo opisy tych noży robią z tą parą dwie różne rzeczy, obie nieprecyzyjne.

Pierwsza dotyczy składu. VG-10 według huty zawiera 1,00 procent węgla, 15,00 procent chromu, 1,00 procent molibdenu, 0,25 procent wanadu i 1,55 procent kobaltu. Część opisów podaje molibden na poziomie 2 procent, czyli zawyżony dwukrotnie. Niezależna analiza tej stali na Knife Steel Nerds potwierdza wartość huty.

Wartości z karty huty. Czerwona linia pokazuje, gdzie ląduje molibden w części opisów sklepowych.

Ten sam błąd opisywałem przy okazji stali Aogami Super, gdzie sklepy także dopisywały molibden, którego karta huty nie podaje. Wygląda na to, że ten pierwiastek szczególnie lubi rosnąć przy przepisywaniu.

Druga sprawa jest ważniejsza. Opisy twierdzą, że VG-2 „wzmacnia właściwości VG-10, dając dodatkową elastyczność i wytrzymałość”. Karta huty mówi co innego: VG-2 ma 0,60–0,70 procent węgla, dziesięciokrotnie mniej molibdenu, nie ma wanadu ani kobaltu, a jej twardość sięga najwyżej 58 HRC. Sama huta wskazuje jako typowe zastosowanie ostrza maszyn do przetwórstwa żywności.

VG-2 nie wzmacnia VG-10. To stal miększej klasy. W laminacie pracuje jako partner, który lepiej znosi odkształcenia, a różnica w reakcji obu stali na trawienie daje przy okazji kontrast wzoru widocznego na płazie.

Zostaje zdanie o „hartowaniu na całej długości klingi, które zapewnia wyjątkową odporność na uszkodzenia”. Pełne zahartowanie to standard przy nożach ze stali nierdzewnej, a nie wyróżnik tej serii. Odwrotnością byłoby hartowanie różnicowe znane z honyaki, gdzie twarda jest tylko krawędź.

Serie kuchenne Zanmai

Poniżej linie, które powtarzają się w ofercie. Zaznaczam od razu, że strona producenta była podczas moich poszukiwań technicznie niedostępna, więc dane o stalach pochodzą od sprzedawców, choć zgodnie powtarzanych w wielu niezależnych sklepach.

Rękojeść Aranami to ośmiokątny profil z czerwonego drewna pakka, oprawiony w stalowy bolster i zaślepkę. Przy twardości tej serii ostrożnie: sprzedawcy podają 60–61 HRC, ale na kartach producenta, do których dotarłem, tej liczby nie ma. Co w ogóle mierzy ta skala, tłumaczę osobno we wpisie o twardości noża w skali HRC.

Jeśli chcesz zobaczyć tę konstrukcję w kształcie do codziennej kuchni, najbardziej uniwersalny jest santoku Ultimate Aranami o długości 18 cm.

Noże składane Mcusta

Druga połowa firmy to noże składane. Tu dominuje VG-10, najczęściej w laminacie z rdzeniem albo w damaście, ale warto od razu zaznaczyć wyjątek, bo w opisach często pada zdanie, że „wszystkie Mcusta mają VG-10”. Nie wszystkie.

Seria Tactility to VG-10 w 33-warstwowym damaście, okładziny z mikarty, żelaznego drewna albo corianu. Shinra, od znaków 森羅 oznaczających naturę i wszelkie stworzenie, łączy damast z egzotycznym drewnem. Kompaktowa seria Kamon odbiega od reszty: ostrze ze stali AUS-8, rękojeść ze stali nierdzewnej.

Mechanizm blokady ostrza to w większości modeli linerlock. W części modeli z serii Shinra pojawia się framelock.

Obie blokady działają na tej samej zasadzie sprężyny opartej o piętę ostrza. Różnią się tym, co sprężynuje.

Różnica jest prosta. W linerlocku za piętę otwartego ostrza przeskakuje cienka sprężysta blaszka schowana wewnątrz rękojeści. We framelocku rolę tej blaszki pełni wycięty fragment samej okładziny, dlatego ten typ spotyka się głównie przy okładzinach metalowych. Szerzej o mechanizmach i doborze noża do codziennych zadań piszę w przewodniku po nożach EDC.

Laser, CNC i ręczny montaż

W opisach noży składanych Mcusta często pada sformułowanie „ręcznie składane”. Jest prawdziwe, ale łatwo wyczytać z niego więcej, niż znaczy.

Według opisu procesu publikowanego przez amerykańskiego dystrybutora marki elementy noża wycina się laserem i obrabia na maszynach CNC. Dopiero gotowe części trafiają do rzemieślników, którzy ręcznie składają nóż, ostrzą go, polerują i sprawdzają.

To więc produkcja seryjna z precyzyjnie wyciętych komponentów, kończona ręcznym montażem i wykończeniem, a nie nóż robiony od początku do końca w rękach jednego człowieka. Pasuje to zresztą idealnie do nazwy, niezależnie od tego, którą wersję jej rozwinięcia przyjmiemy.

Co mówią recenzje

Najbardziej konkretną niezależną ocenę znalazłem w serwisie BladeReviews. Dan Jackson testował tam w 2019 roku model Tactility Elite i wystawił mu mieszaną, ale bardzo rzeczową opinię.

Plusy: nóż przychodzi z fabryki bardzo ostry, jakość wykonania recenzent porównuje do noży Spyderco, a rękojeść jest wygodna w różnych chwytach.

Minusy dotyczą konstrukcji. Czubek jest kruchy, a cały nóż zbyt delikatny, żeby pracować nim pod obciążeniem. Autor wprost odradza go jako narzędzie robocze i zalicza do kategorii, którą po angielsku nazywa się gentleman’s folder: elegancki nóż do lekkich zadań i do kolekcji.

Na forach nożowniczych odbiór jest wyraźnie życzliwy. Chwalone są spasowanie i fabryczna ostrość. Zarzuty pojawiają się rzadziej i dotyczą pojedynczych egzemplarzy z niedoskonałym wykończeniem, braku wewnętrznego ogranicznika ostrza w części modeli oraz braku klipsa w niektórych wersjach.

Ostrzenie, pielęgnacja i gwarancja

Kąt ostrzenia to kolejne miejsce, gdzie opisy przypisują producentowi liczbę, której on sam nie podaje. Sprzedawcy wskazują zakres 12–15 stopni na stronę, typowy dla japońskich noży ze stali nierdzewnej. Na kartach producenta takiej wartości nie znalazłem.

Zalecenia dotyczące pielęgnacji nie są specyficzne dla tej marki i sprowadzają się do tego samego co przy każdym dobrym nożu: mycie ręczne, szybkie osuszenie, zwłaszcza po kontakcie z cytrusami, suche miejsce do przechowywania i cienka warstwa oleju przy dłuższym odłożeniu. Całość rozpisuję we wpisie o konserwacji noży.

Gwarancja według amerykańskiego dystrybutora jest dożywotnia i obejmuje wady materiałowe oraz wykonawcze, ale nie obejmuje normalnego zużycia ani użycia noża jako młotka, dłuta czy łomu. Rozsądne wyłączenia.

W opisach krąży też ostrzeżenie, że samodzielne rozkręcenie noża składanego unieważnia gwarancję. Przejrzałem dostępne warunki gwarancyjne i takiego zapisu nie znalazłem. Nie znaczy to, że warto rozbierać mechanizm bez potrzeby, tylko że ta konkretna groźba nie ma pokrycia w dokumentach, do których dotarłem.

Najczęstsze pytania